Το Χάος, η Γαία και ο Έρως: η αληθινή αγία τριάδα των Δυνάμεων για τους αρχαίους Έλληνες... από την οποία προέρχεται η γένεσις και εγκαινιάζεται η όλη κοσμογονική διαδικασία.

Το Χάος, η Γαία και ο Έρως: η αληθινή αγία τριάδα των Δυνάμεων για τους αρχαίους Έλληνες... από την οποία προέρχεται η γένεσις και εγκαινιάζεται η όλη κοσμογονική διαδικασία.

Η Θεογονία του Ησιόδου εμφανίζεται, έτσι όπως μας παραδόθηκε με τη μορφή ενός ολοκληρωμένου και συστηματικού έργου ως η βασική μαρτυρία, το βασικό κείμενο που διαθέτουμε για να καταλάβουμε τη «μυθική» σκέψη των αρχαίων Ελλήνων προγόνων μας και τους βασικούς προσανατολισμούς τους στο επίπεδο της κοσμογονίας.

Το πρώτο πρόβλημα που τίθεται είναι να γνωρίζουμε επακριβώς σε ποιό πλαίσιο πρέπει να τοποθετηθεί η ανάγνωση αυτού του κειμένου.

Ο Ηράκλειτος ήταν Ενιστής και όχι Μονοθεϊστής.

Στο άρθρο μου αυτό: θα εξετάσω αν ο Ηράκλειτος δεχόταν πολλούς Θεούς, δίπλα στο ύψιστο θείο του, ή αν απέρριπτε τον πλουραλισμό των Θεών.

Τα ελάχιστα αποσπάσματα που μας σώθηκαν (συχνά αλλοιωμένα) δεν επιτρέπουν φυσικά να υπάρξει σύμπτωση γνωμών πάνω στο θέμα αυτό.

Ας δούμε πρώτα, πώς ο φιλόσοφος αντιμετώπιζε τους Θεούς της Ελληνικής παράδοσης.

Ο Ηράκλειτος δεν κρύβει τον θαυμασμό και τον σεβασμό του για τον Θεό Απόλλωνα, τον μεγάλο Θεό των Ελλήνων αριστοκρατών: «Σίβυλλα δὲ μαινομένῳ στόματι ἀγέλαστα καὶ ἀκαλλώπιστα καὶ ἀμύριστα φθεγγομένη χιλίων ἐτῶν ἐξικνεῖται τῇ φωνῇ διὰ τὸν θεόν». (Ηράκλειτος: Β 92).

Ο θαυμασμός του βέβαια εδώ αναφέρεται ειδικότερα στο προφητικό ύφος, στην πυκνή διατύπωση των χρησμών που προτιμούσε ο Ηράκλειτος: «ὁ ἄναξ, οὗ τὸ μαντεῖόν ἐστι τὸ ἐν Δελφοῖς, οὔτε λέγει οὔτε κρύπτει ἀλλὰ σημαίνει».

(Ηράκλειτος: Β 93).

Στα δύο αυτά αποσπάσματα ζωγραφίζεται παραστατικά η ενδιάθετη πηγή, απ΄ όπου αναβλύζει ο λόγος του Ηρακλείτου.

Όλες οι Ελληνικές λατρευτικές εκδηλώσεις: είτε αποβλέπουν στην τιμή των Ελλήνων Θεών, είτε στον εξευγενισμό και στον προσεταιρισμό τους... είναι εκδηλώσεις ευσέβειας, προς αυτούς.

Από το πλήθος των φυσικών πραγμάτων ο άνθρωπος ξεχώρισε μερικά που εξυπηρετούσαν τις βασικές βιοτικές ανάγκες του και τα περιέβαλε με την εκτίμησή του.

Τα πράγματα αυτά έγιναν αγαθά, ικανά να προσπορίσουν στον κάτοχό τους, υπεροχή και ανωτερότητα.

Το ίδιο έγινε και με τις διάφορες απόψεις της φυσικής και ψυχικής κατάστασης των ανθρώπων.

Η γονιμότητα, η σωματική και ψυχική ακμή, η επιδεξιότητα και ικανότητα στο κυνήγι, στη μάχη, ή στη λύση πρακτικών προβλημάτων, έγιναν αγαθά.

Ο κάτοχος τους περιβλήθηκε με θαυμασμό και με σεβασμό ανάλογο με τη σπουδαιότητα που απέδιδαν στα αγαθά του τύπου αυτού.

Ο Στέντωρ και ο Διομήδης, που είχαν μια φωνή ικανή να εκφοβίσει τους αντιπάλους τους: κατείχαν ένα αγαθό που τους έκαμνε να ξεχωρίζουν απ΄ τους άλλους· κατείχαν μια αρετή: ήταν «βοήν αγαθοί».